Feeds:
Berichten
Reacties

Posts Tagged ‘satire’

Je kon er op wachten, de tegengeluiden, de ‘nuanceringen’ en relativeringen naar aanleiding van de inderdaad vaak hypocriete en gratuite steunbetuigingen aan (de slachtoffers van) Charlie Hebdo. Ook ik heb in een opwelling enige tijd mijn profielfoto op Twitter en Facebook vervangen door – excusez – Je Suis Charlie. En dit, na enigszins tot bezinning te zijn gekomen, weer teruggedraaid in Je Suis Opa. Niet zozeer omdat ik het achteraf betreur, maar omdat ik natuurlijk allesbehalve Charlie ben. En omdat ik in elk geval wel vol overtuiging opa ben. Maar toch vooral omdat ik het bij nader inzien nogal aanmatigend vind om me ook maar enigszins te vergelijken met de cartoonisten van Charlie Hebdo.

Doden Charlie Hebdo xxl

Cartoonisten die te pas en te onpas, maar altijd met recht en reden, hun satirische pijlen richtten – en die hun collega’s hopelijk blijven afschieten – op alle rotsvaste geloven, dogma’s, machtshebbers en sektarische groeperingen. En daarin is alles geoorloofd; zonder aanzien des persoons en des geloofs, geen God of profeet uitgezonderd. Het recht om wat of wie dan ook te bespotten, is het fundament van onze democratie, de kern van onze beschaving, hoe tegenstrijdig dit ook klinkt. Dat daardoor mensen dan wel groeperingen zich gekwetst of beledigd voelen, is hooguit te betreuren, maar onontkoombaar en inherent aan dit grondrecht. Daarbij is het je gekwetst en beledigd voelen een uiterst individueel, subjectief en selectief fenomeen. Sterker nog, het lijkt wel alsof we daar heden ten dage patent op hebben. En dat beperkt zich zeker niet enkel tot de moslimwereld. De zieltjes worden steeds teerder, de tenen steeds langer. De gevoeligheid is van alle markten thuis.

In mijn huiskrant het ED lees ik dat ‘het verschil tussen humor en belediging flinterdun is’. Ook elders begint dit soort kanttekeningen steeds meer terrein te winnen. In tal van opiniebijdragen wordt dit, weliswaar in verschillende bewoordingen en met diverse invalshoeken, benadrukt. De rode draad door vrijwel alle betogen heen is dat het recht van meningsuiting zijn grenzen van betamelijkheid kent. Dat je mening geven in de vorm van humor, satire en cartoons niet mag uitmonden in kwetsen en beledigen. Menigeen haastte zich eraan toe te voegen dat men wel de aanslagen en executies veroordeelde, natuurlijk. Maar wel in die volgorde. Welnu, als die flinterdunheid al bestaat, dan is het toch eerst en vooral vanwege die overgevoeligheid. Of anders gezegd: door een schromelijk gebrek aan incasseringsvermogen, gevoel voor humor, satire en ruimdenkendheid.

Cartoons Charlie Hebdo image_thumb19De allereerste reacties en reflexen waren nog omgekeerd: eerst je afschuw uiten en dan dat vreselijke ‘maar’. Want steevast volgde de toevoeging die inhield dat je wel op je woorden en tekeningen moest letten. Ik vind beide reactiepatronen zowel verwerpelijk als gevaarlijk en beledigend. Verwerpelijk omdat het impliceert, of op zijn minst de suggestie wekt, dat de cartoonisten het over zichzelf hebben afgeroepen. Gevaarlijk omdat het ruimte en voeding geeft aan de personen die tegen het gedachtegoed van de jihadisten aan schurken of in twijfel verkeren hoe ermee om te gaan. Beledigend voor de slachtoffers – die, hoe je het ook wendt of keert, de ongelijke strijd met hun leven hebben moeten bekopen – en voor de nabestaanden die onze onvoorwaardelijke steun en sympathie verdienen in plaats van verkapte kritiek op de stoutmoedigheid van hun gesneuvelde dierbaren.

Als er ook maar iets flinterdun is, dan is het ons besef en de appreciatie van onze vrijheid van meningsuiting. Hoe selectief en arbitrair daar in verschillende tijdsgewrichten en plekken ook mee om wordt gegaan in de westerse wereld, het is een groot goed dat we dienen te koesteren en verdedigen met alles wat in ons zit. Een verworvenheid die we uit moeten stralen naar de landen die nog (lang) niet zo ver zijn. Het is juist die broze verdeeldheid waarop de terreurzaaiers zich richten. Zij spinnen garen bij onze mitsen en maren. Als wij ons onderling verliezen in zinloze discussies over het invullen en de gevolgen van onze vrijheid van meningsuiting, zullen de tegenstanders hiervan gebruikmaken en zich nog meer alibi’s weten te verschaffen om hun vaak jonge, suggestibele strijders te rekruteren en indoctrineren. Want dát zijn de kwetsbare, gevoelige personen die uiterst vatbaar zijn voor de verderfelijke boodschap van de ronselaars.

-

Humoristen, columnisten, cartoonisten en satirici in welke hoedanigheid dan ook behoeven een ongebreidelde vrijheid van meningsuiting. Of en in hoeverre ze daarvan gebruikmaken, is hun eigen afweging, niet de onze. Dat geldt ook in het overige debat, al spelen daarin de betamelijkheid en welvoeglijkheid een grotere rol. Je kunt niet een beetje of een bijna volledige vrijheid van meningsuiting hebben, net zo min als je een beetje zwanger kunt zijn. Het is alles of niks. En wie zich dan toch gekwetst of beledigd voelt, kan naar de al dan niet rijdende rechter.

De slachtoffers, hun nabestaanden en de overlevenden van de aanslagen verdienen onze onvoorwaardelijke steun en alle (barbaarse daden van) terroristen en fundamentalisten verdienen onze ondubbelzinnige verwerping en verontwaardiging. Zonder mitsen en maren. Laat ons die maar voor ons zelfonderzoek bewaren.

Read Full Post »

%d bloggers liken dit: